HOOFDHUIDSCHIMMEL (Tinea Capitis)

WAT IS HET?

[Tinea Capitis-Hoofdschimmel] Een hoofdschimmel is een zeer besmettelijke schimmel infectie van de hoofdhuid en haren.
De medische term is Tinea Capitis.
Andere medische namen zijn:
  • Trichomycose

  • Trichofytia profunda capitis

  • Ringworm v/h hoofd

Een hoofdschimmel is de meest voorkomende schimmelinfectie bij jonge kinderen (zo tussen de 3 en 7 jaar oud).
Schimmelinfecties zijn te herkennen als kale, ronde, schilferende plekken zo groot als een dubbeltje of kwartje. Bij mensen met een blanke huid zijn de plekken roze met een donkerrode ring aan de buitenkant. Bij mensen met een bruine huid zijn de plekken lichtbruin met een donkerbruine ring aan de buitenkant. Meestal zijn er geen klachten, soms jeuk. De huid kan gezwollen zijn, soms is er enige vochtafscheiding op deze plekken. [Hoofdschimmel]

HOE ONTSTAAT HET?

De besmetting verloopt via
  • besmette mensen

  • gevallen besmette haren

  • (huis)dieren

  • besmette kammen/borstels

  • besmet kappersinstrumentarium

  • via hoofddeksels, beddengoed en kleren

Soms verloopt een besmetting via mensen die zelf geen zichtbare hoofdschimmel hebben . Deze mensen heten “asymptomatische dragers” . Het vóórkomen van asymptomatische dragerschap onder de bevolking is bestudeerd in een aantal landen; in Spanje 0.2%, Italië 0.3% en in Afrika zelfs 49% . Gemiddeld wordt er gesproken van een wereldwijd vóórkomen van asymptomatische dragers van 15 tot 25%! Hierbij gaat het meestal om de schimmelsoorten Trichophyton tonsurans en Trichophyton violaceum.

De kenmerkende afwijkingen op het hoofd kunnen wijzen op een specifieke schimmelsoort als verwekker.

SOORTEN

  1. Microsporum soorten. We zien één of meerdere kale plekken met afgebroken haren, bedekt met grijswitte schilfers. De plekken lichten blauw-groen op na beschijnen met een Woods lamp.
    De bekendste verwekkers zijn M. canis en M. audouinii. Besmetting verloopt via huisdieren zoals (langharige) poezen, honden en hamsters.
    [Microsporum Canis] [Woodlight Microsporum Canis] [Microsporum-Audouinii]

  2. Trichophyton soorten (Herpes tonsurans).
    Hierbij zien we een fijne schilfering, roodheid en soms puskoppen op het behaarde hoofd, al dan niet samengaand met haaruitval
    Verwekkers: T. tonsurans, T. violaceum. Dit wordt beschouwd als een importziekte vanuit Turkije en Marokko.
    [Trichophyton Tonsurans] [Trichophyton Tonsurans]

  3. Favus (Kletskop). Dit is zeldzaam in Nederland. We zien dikke schotelvormige gele schilfers op de hoofdhuid met een doorsnee van 1-2 cm dik. In het midden van de plek treedt een blijvende totale haaruitval op. Er bestaat een typische “muizelucht”.
    Verwekker: Trichophyton schoenleinii. De afwijkingen lichten felgroen op tijdens een onderzoek met de Woods lamp.
    [Favus] [Favus] [Trichophyton Schoenleinii]

  4. Kerion celsi is een vorm gepaard met een heftige ontstekingsreactie wat begint als een rode vlek die later overgaat in een zwelling met puskoppen.
    Verwekkers: T. mentagrophytes (via paarden, honden, knaagdieren zoals cavia) , soms T. verrucosum (via runderen).
    [Trichophyton Mentagrophytes] [Trichophyton Verrucosum] [Mentagrophytes]

COMPLICATIES

Over het algemeen verloopt een schimmel infectie zonder problemen. Omdat de huid ter plaatse echter stuk is (bijv. door het krabben) kan er bovenop de schimmelinfectie ook een infectie optreden met een huidbacterie (bijv. stafylokokken). Men herkent dit aan een plotselinge verergering van de afwijkingen, met toename van de roodheid, zwelling, pijn en pusvorming. Een bacteriële infectie wordt altijd behandeld met een antibioticum kuur.

DIAGNOSE

[Microsporum Canis infecteerd haar] Meestal zijn de afwijkingen bij een hoofdschimmel zo kenmerkend dat de diagnose op het blote oog kan worden vermoed. Een Woods-lamp onderzoek wordt altijd uitgevoerd. Een negatieve uitslag (d.w.z. indien de huidafwijkingen niet oplichten) sluit echter een schimmelinfectie NIET uit.
De “kroon” op de diagnose vormt het aantonen van schimmels onder de microscoop . Hiertoe plukt of schraapt de arts een hoeveelheid haren af van het aangedane huidgebied en bekijkt deze na een eenvoudige bewerking onder de microscoop. Dit onderzoek duurt slechts enkele minuten.
Er wordt altijd een kweek ingezet van een aantal uitgetrokken besmette haren. Het is in alle gevallen goed om te weten met welke schimmelsoort men te maken hebben, zodat de dosering kan worden aangepast of dat een ander anti-schimmel middel moet worden voorgeschreven. De uitslag van de schimmelkweek is pas na minimaal 6 weken bekend.

BEHANDELING

Een hoofdschimmel wordt altijd behandeld met een (6 tot 12 weken) kuur met antischimmel middelen. Voorbeelden hiervan zijn Lamisil (terbinafine), Trisporal (itraconazol), Diflucan (fluconazol) en Griseofulvine (125 mg). [dagelijks te wassen] Om verspreiding van de schimmelsporen tegen te gaan raad men ook aan om het hoofd dagelijks te wassen met een anti-schimmel shampoo. De huidarts schrijft dan bijvoorbeeld Nizoral hoofdgel of Betadine shampoo voor. Ook al zijn de afwijkingen op het hoofd niet meer zichtbaar, de tabletten kuur dient men af te maken. Na de kuur dient men de shampoo niet meer dagelijks te gebruiken maar bijvoorbeeld 2-3 X per week voor nog eens 2 weken.

Wat kan men er zelf aan doen?
  • Rest van het gezin en inwonenden en huisdieren te controleren en eventueel meebehandelen

  • Bron (bijvoorbeeld schoolvriendje of huisdier) opsporen , laten controleren en eventueel meebehandelen.

  • Kammen, haarborstels, petten en andere hoofddeksels mogen niet door anderen gebruikt mogen worden.

  • Het is verstandig om kammen en borstels een keer grondig te desinfecteren door ze tien minuten in een chlooroplossing te leggen. Een tondeuse die voor het gehele gezin (en eventueel vrienden) gebruikt wordt, dient na gebruik te worden schoongemaakt met alcohol 70%.

  • Ontsmet met alcohol 70% eventueel besmet speelgoed.

  • Ook is het af te raden om in elkaar’s bed te slapen en ongewassen kleding uit te wisselen.

  • Na het starten van de behandeling kunt u uw kind gewoon weer naar school sturen. U dient wel de onderwijzer(es) of het schoolbestuur in te lichten over de hoofdschimmel van uw kind.

VOORUITZICHTEN

Er bestaat geen levenslange immuniteit na een hoofdschimmel infectie. Dat wilt zeggen dat u of uw kind opnieuw besmet kan raken indien u of uw kind weer in contact komt met de ziekmakende schimmelsporen.