GEWOON EEN HARIG VERHAAL
afgeknipthaar Haren en haargroei en alles wat erbij hoort, houden de mensheid al eeuwenlang bezig. Het gaat dan om het soort haar, de kleur haar, teveel of te weinig haar, haar op ongewenste plaatsen of de wijze waarop je je haar draagt.

Daar komt nog bij dat de haren ook een rol spelen in geloof en bijgeloof. Je merkt dat aan verhalen in de bijbel, maar ook aan de hoeveelheid gezegden en spreekwoorden.
Zelfs afgesneden of afgeknipt haar telt nog mee - als je geloof je tenminste toestaat om je haar af te laten snijden. We komen er straks nog op terug wat haar al niet kan betekenen.

pruik Je kunt ook kijken naar de technieken van haarverzorging en het haarsnijden. Het vak van barbier, haarsnijder of kapper is behoorlijk uitgebreid in de loop der eeuwen. Haarmode of hairstyling is dan ook van alle tijden. Zowel bij de dames als de heren vormt het haar onderdeel van de modedracht. Het is zo gek geweest, dat men zich de kop kaal liet scheren om maar met een uitbundige, modebewuste pruik voor de dag te kunnen komen.

In de geschiedenis is daar zelfs een periode naar genoemd: de Pruikentijd, het stijltijdperk in het laatste deel van de 18de en 't eerste deel van de 19de eeuw. Het heeft later een bijbetekenis gekregen van 'gebrek aan geestkracht en van onnatuurlijke gemaaktheid'. Maar dat is achteraf bekeken. Toen was het dik in de mode!

Nou, u kent de modebeelden van de vorige eeuw nog wel: van paardestaart en ponykopje tot vetkuiven en hanekammen, bijvoorbeeld. Mannen hebben er dan nog een modepatroon bij: de baard- en snorrenmode. Naast de kopzorg, de knevelzorg, zeg maar.

Het is vrij logisch, want mensen hebben ook bijna overal haar. Biologisch gezien: zoogdieren hebben bijna overal haar, op de walvissen na dan. Er zijn maar een paar plekken waar nooit enig haar groeit: op de handpalmen, op de voetzolen, op de lippen en op de bovenkant van de laatste vinger- en teenkootjes. Verder zit overal wel enig haar en plaatselijk veel haar. Het hoort bij de huid. Het eerste haar is al te vinden bij een embryo van 4 maanden, dat nog voor de geboorte op sommige plekken verandert in dikker en langer haar, de kinderbeharing. Biologen spreken dan van het tweede haar-kleed. Het bestaat uit hoofdhaar en wenkbrauw- en oogharen Het derde haarkleed komt in de puberteit. Dan duikt er van dat springerig haar op in de oksels en in de schaamstreek en de knapen krijgen baardharen. Het aardige is dat de stem ook omlaag gaat bij jongens, wat dan weer 'de baard in de keel' genoemd wordt. Het is duidelijk dat haargroei te maken heeft met de hormonenhuishouding, want als je oud en wijs wordt, verandert de haarkleur weer en neemt de haargroei af.

krul stijl Het is ongelijk verdeeld met het haar. De een heeft dun en lichtgekleurd haar, een ander heeft een dikke bos donker en krullend haar. Er zijn mannen die zoveel haar op hun borst en rug hebben, dat ze op een beer lijken. Er is zelfs al verschil tussen de stijve oog- en wenkbrauwharen en het dunne, lange hoofdhaar. Het krullen van het haar heeft te maken met de doorsnede van 't haar. Ovale haren krullen beter dan ronde haren, wat bij kroeshaar bijvoorbeeld het geval is. Op zich heeft dat te maken met een bepaalde                                              moleculaire opbouw, waar je niks aan doen kunt. afro kroes

De kleur van het haar is een kwestie van pigment. Het stukje haar in de huid is nog kleurloos. De echte kleur komt pas als de haarcellen worden blootgesteld aan lucht en zuurstof. Bij oudere mensen verdwijnt het pigment vanzelf weer en wordt vervangen door lucht in de haarcellen. Dan wordt je grijs (en ben je wijs). Door de toename van het aantal ouderen, vanwege de naoorlogse geboortegolf, is de term vergrijzing ingeburgerd. Die kleur valt dus niet meer op,                                   zodat de nieuwe term verzilvering is.

De geleerden houden zich aan een min of meer vaste kleurindeling: blond, rood, lichtbruin, donkerbruin, zwart. Rood is een aparte kleur en komt bij alle rassen wel voor. In oude tijden waren roodharige krijgers berucht, maar dat kon zowel bij Schotten, Indianen, Vikingen als Germanen het geval zijn. Een kaal hoofd, ook zoiets opvallends, komt ook bij alle volkeren en rassen voor.

homer-met-mousse Zo'n kaal hoofd is lastig, want je mist de bescherming van een haardos. Haar zit er niet voor niks. Hoofdhaar is een stootkussen tegen bonken en botsen, zodat je hersens op de schedelpan nog een extra beschermkussentje hebben. Verder dient hoofdhaar als isolatiematje, ook weer om je hersenen te beschermen tegen temperatuurverschillen. Niet voor niks doen sommigen er nog een pet, hoed of zakdoekje bij op als het flink heet, of koud is.

Hoelang houdt je haar het met je uit? Hoeveel haar hou je vast, hoeveel valt er uit? Ook daar hebben de geleerden naar gekeken. Een hoofdhaar kan het vier tot zeven jaar op je kop uithouden. Een ooghaar heeft een levensduur van ongeveer 100 dagen, zonder gepulk vanzelf. Per dag verlies je gemiddeld 50 haren op je hoofd. Op een gezonde hoofdhuid is 85% van je haar in de groei en 15% denk al weer aan opgeven, dus uitvallen. We moesten eens weten waar de haren op ons hoofd echt aan denken…Och, laat ook maar waaien, maar dat kan beter met lang haar

Je kunt er een gordijntje van maken, maar het lange haar kan ook in een staartje gebonden worden. Of in vlechten. Bij sportwedstrijden hou je de bos haar in toom met een haarband. Toch zijn er genoeg knapen en meiden die lang haar los dragen en, per jaar bijvoorbeeld, ontzettend veel tijd besteden aan het voor de ogen wegvegen van haar dat het uitzicht hindert. Tenzij je de hele voorraad haar opkrult en in een kunstig bouwsel gaat dragen.

Er zijn twee zaken die meespelen bij hoe je je haar gaat dragen. Je kiest de haarmode die je leuk vindt (of je moet als kind eerst nog de haarmode dragen die je ouders leuk vinden), of je draagt de voorgeschreven haarmode. Herstel: je draagt de voorgeschreven haardracht. Dat kan 'dwingend' zijn om twee redenen. De sociale omgeving eist van je dat je je aanpast. Een verschijnsel dat voorkomt bij actiegroepen, die zich daarmee onderscheidend opstelt naar de rest van de samenleving. Ook een bepaalde modestroming kan dat toch min of meer dwingend opleggen, zodat je vrijwillig meedoet om niet uit de toon te vallen. Je vindt het leuk, of niet - en dan tòch - 'tegen wil en dank'.


De andere manier van verplichte haardracht komt voor als er speciale voorschriften voor bestaan.


BEDRIJVEN

Dat is bij grote bedrijven zo vanwege het verplichte imago dat uitgestraald moet worden. "Big Blue", IBM dus, had altijd nauw omschreven kleding- en haar voorschriften.
De KLM en andere vliegmaatschappijen hanteren ook een 'uiterlijk' beleid voor het cabine- en baliepersoneel.
Mensen die bij het Disneypretparkconcern werken, mogen geen snorren, baarden, bakkebaarden en lang haar hebben, tenzij het voor hun showwerk moet.
De Doornroosjes en Buffalo Bills zijn dus uitzonderlingen. Het grappige is dat het personeel daar op let. Insluipers of snode journalisten vallen zo direct door de mand.


DIENST

Er zijn ook verplichtingen bij militaire dienst en bij brandweer en rampendiensten. Lang haar en baarden & snorren worden niet toegestaan als je bv moet werken met persluchtmaskers of gasmaskers. Een beetje luchtvaartfan vraagt zich nu af, hoe die dekselse oorlogs- piloten van de RAF dan aan die fraaie krulsnorren kwamen? Simpel: de gevechtspiloten in de Tweede Wereld- oorlog vlogen niet zó hoog, dat ze een zuurstofmasker nodig hadden en bovendien: hun levenskansen waren ook weer niet zo groot… Waarom dan zeuren over die snorrenmode, waar ze lol aan beleefden?
De moderne straaljagervliegers hebben altijd een helm met viziermasker op; er kan niet eens een snor of baard bij in.


GELOOF

Over helm gesproken, en daarmee zijn we aan een ander haardracht- verplichting, in Engeland kregen de Sikhs vrijstelling van het dragen van de verplichte motorhelm. Pas na veel herrie en gedoe want de verkeerswettenmakers houden niet van uitzonderingen. Wat was nou het geval? De Sikhs snijden hun haren om godsdienstige redenen nooit af. De hoeveelheid hoofdhaar wordt op kunstige wijze onder de tulband weggewerkt. Bij dat haar en dat hoofdeksel past geen motorhelmen dat hebben de Sikhs wel moeten bevechten.

Er zijn meer haardrachten die in verband staan met de religie. Kijk maar naar orthodoxe joden met baarden en pijpekrullen. Een kenmerkende dracht voor jong en oud.


In de westerse wereld wordt de haardracht vooral bepaald door de heersende haarmode. Vaak hoort daar een hele cultuur bij, met de eigen muziek. bv 'Vetkuifmuziek' uit 1956 van oa Elvis Presley!

bighair-withcar Een heel tijdperk met bijbehorend modebeeld hangt met deze muziek samen. Haar, kleding, schoen en sierraden, alles heeft dan met elkaar te maken. Of het nu vetkuif-, rasta- of gabbermode is.
In haar boek 'Het Seizoen' (over modebeelden) heeft Pauline Terreehorst het over de eerste watergolf van de schoolmeisjes vroeger, als teken van volwassenheid. Begin jaren zestig stond het eerder tuttig dan volwassen, maar het markeerde 'de nieuwe tijd'. De tijd van met de nieuwste haardmode willen meedoen. "In de daaropvolgende decennia zorgden veranderingen in het kapsel van jongeren voor de bitterste ruzies in menig huisgezin. Lang sluik haar 'dat in je gezicht valt' bij meisjes en jongens, waarmee zoveel meer werd uitgedrukt dan modegevoeligheid, werd heftig bestreden".

Zij stelt verder dat het na dertig jaar 'haarrevoluties'( door Beattles, Stones, hippies, punks) nu 'verdacht stil' is rond het hoofd. Alleen de staart van mannen is nog in discussie, maar dan omdat de 'jeugdige rebellie' moeilijk te rijmen valt met het reeds grijzend haar... Ze constateert dat jongens en meisjes hun uiterste best doen om er netter gekapt bij te lopen dan hun ouders. Zelden ziet ze een liftende punker 'in vol ornaat'. "Opgestoken haar, netjes getoupeerd haar, keurige korte helmpjes, messcherpe scheidingen in licht golvend en zachtglanzend mannenhaar doe je bijna vergeten, dat vooral de haardracht door eeuwen heen een voorbode is geweest van maatschappelijk veranderingen".

De mannenstaart zag je zo'n 200 jaar geleden voor het eerst, zegt ze. Maar: er zijn altijd religieuze staartjes geweest. Er waren (zijn?) moslims die een staartje dragen, omdat ze geloven daaraan in het uur van dood naar de hemel te worden opgetrokken. De lange kwast aan de fez dient als vervanging van die haarlok. Een ander staartje met historie is de vlecht die de zeelieden vroeger doegen. Het was een geteerde haarvlecht, die bescherming bood tegen nekslagen van houwdegens bij man-tot-man gevechten en tegen vallend spul van tuigage uit de masten. De slabachtige kraag van het matrozenuniform schijnt uit die periode te dateren, omdat zo'n brede kraag de kiel beschermde tegen de smerigheid van die teervlecht. Tja, en waarom zou het niet zijn?

In het Oude Testament werd het hoofdhaar beschouwd als de zetel voor het leven, de ziel en de kracht van de mens. Raak je je haar kwijt, wat Samson overkwam door toedoen van Delihla, dan ben je je kracht kwijt. Het haar afscheren komt ook voor bij ontgroeningen en andere rituele inwijdingceremonieën. Een oude gebruik is het afscheren van haar om aan demonische krachten te ontkomen, wat bij sommige religies nog geldt. Het afscheren is verder zowel een teken van onderdanigheid, het haaroffer als symbool van algehele overgave aan de godheid (wat gebeurde bij intredende nonnen en het tonsuur bij monniken), als van vernedering en straf (wat gebeurde bij collaborateurs en misdadigers). Je kunt tegenwoordig ook kiezen voor kaalheid, als teken van zelfbewustheid. Zoniet, dan wens je wat anders, zoals Barry Hughes: 'Ik wil op mijn kop een kamerbreed tapijt'.

grazy-barber En voor zowel een kale kop-behandeling of een haarbehandeling kunt u bij de kapper terecht. Ook wel barbier geheten, haarsnijder, hairstylist en nog veel meer. Een kapper is een vertrouwenspersoon, zegt de beroemde kapper Paul Gehring, die intussen in Spanje woont. Hij is tevens trendwatcher, zodat topkappers naar zijn shows komen om van hem te leren. Gehring, Tukker van geboorte, heeft maar een beperkte klantenkring, maar dat zijn dat wel miljonairs en beroemdheden. Ik citeer uit zijn lessen: "Onder een kapsel zit een persoon. Daarbij hoort mode, make-up, lifestyle, aandacht, communicatie, luisteren. Ons vak is een mix van creativiteit en techniek en…. van passie. En luisteren. Kappers moeten leren luisteren naar hun klanten". En u dacht nog niet verder dan dat kappers uw haar waste en knipte en in de gewenste vorm, met of zonder scheiding kamde? Nee dus.

Zoals Pauline Terreehorst ook zegt: "Als alle verhoudingen stuk lopen, is er een die blijft: die met je kapper. Haar knippen is een kwestie van vertrouwen, de relatie tussen kapper en klant is een intieme".

Bertus Aafjes heeft zo zijn eigen opinie. Hij zegt in 'De denker in het Riet': "Haarsnijders zijn wonderlijk spraakzaam; als men het mij vraagt zit er spraakwater in al de geëtiketteerde flacons op hun toilettafels". En dan zie ik dat beeld van vroeger weer: gekleurde, sterkgeurend lotions, pommades èn het speciale middel van dr. Dralle, berkenhaarwater meen ik. Je kon van alles aangemeten en overgespoten krijgen. Het leidde tot de bekende conference van Wim Sonneveld, die als PTT-loketbediende allerlei prachtig gekleurde zegeltjes en girodiensten aan een klant wilde slijten, die alléén maar een zegel van kwartje wilde hebben - en tenslotte de chef liet roepen. Loketbediende 'van Deudekom' werd ter verantwoording geroepen en toen bleek het een soort wraakactie te zijn op zijn kapper, die hem ook van alles wilde aansmeren. Tijden van weleer, mag je zeggen, want een kapper is geen gewone kapper meer.

Je kunt wel zeggen dat ouderwetse kapperszaak volledig veranderd is. Dat blijkt ook uit de artikelen over kappers die stoppen met hun vak. In juni 1998 had 'het Waardeel', tijdschrift van de Drentse Historische Vereniging een gesprek met kapper Jan Eerenstein, die na 62 jaar dienst de zaak te Sleen in 1995 dichtdeed. Hij was toen 77 jaar. Uit zijn verhaal bleek ook die vertrouwensrelatie, want zijn oude klanten bleven altijd komen. De kappersfamilie ging een week in het jaar op vakantie en de scheerklanten wachtte wel tot ze terugkwamen. Zulke oude zaken staan nu kompleet in de heemkundemusea en oudheidkamers, compleet met aluinstiften en inzeepbakjes. De zaak van de scheerbaos, de barbier is verleden tijd.



muzieknoten ALS JE HAAR MAAR GOED ZIT!!! muzieknoten



Bron: Uit het radioprogramma: Van Dingen & Deuntjes.Tekst by: Jan Tuttel ©